Çin’de “İnternet Hafızası” Silinmiş Olabilir

Çin’de, 1995-2005 yılları arasında internette yayımlanmış haberler, bloglar, forum yazıları ve diğer çevrim içi içeriklerin büyük bir kısmının artık erişilemez hâle geldiği iddia ediliyor. 

Bu iddia, He Jiayan adlı bir blog yazarının bir paylaşımına dayanıyor. He, 22 Mayıs’ta paylaştığı yazıda, dönemin popüler arama motoru Baidu ve uluslararası arama motorları üzerinde yaptığı aramalarda; o döneme ait içeriklere neredeyse hiç rastlayamadığını, özellikle dönemin tanınmış iş insanları ve genel kamuoyu tarafından bilinen figürlerle ilgili aramalarda “sadece birkaç ya da hiç sonuç” çıktığını belirtiyor. 

İçerikte adı geçen eski büyük portallar örneğin NetEase, Sohu, Tianya Forum gibi ile kişisel web sayfaları ve blog platformlarının büyük kısmının ya kapanmış durumda olduğu, ya da arşivlerinin silinmiş olduğu öne sürülüyor. 

Yazı yayımlandıktan kısa süre sonra, yetkililer tarafından kaldırıldı; erişildiğinde “bu içerik düzenlemeleri ihlal ediyor” uyarısı geliyor. 

Bir zamanlar “internetin hafızası olacağına” inanılan Çin interneti hakkında ortaya atılan bu iddia, dijital çağda kolektif hafızanın ne denli kırılgan olabileceğini konu ediyor. Arşivlerin, eski sitelerin ve içeriklerin korunmaması; gelecek nesiller açısından geri dönülmez bilgi kayıplarına yol açabilir. 

Ayrıca, araştırmacılar ve insan hakları savunucuları, bu durumun sadece teknik veya ekonomik değil politik ve ideolojik denetimin bir parçası olabileceğini vurguluyor. 

Ne Neden Oluyor? Olası Sebepler

Birçok eski web sitesi ekonomik sebeplerle kapanmış, sunucu masrafları kaldırılmış ya da aktif olarak barındırılmamış. 

Arşivleme ve dijital hafıza koruma mekanizmalarının Çin’de yeterince gelişmemiş olması geçmişteki içerikler için bir “web arşivi” işlevi gören platformlar ya yetersiz kaldı ya da ortadan kalktı. 

Devlet denetimi ve sansür politikalarının, sadece bugün değil, geçmişe dönük içeriği de hedef alması; ideolojik ve siyasi tarih kontrolü amacıyla bazı içeriklerin sistematik olarak silinmiş olması ihtimali. 

Ne Anlama Geliyor?

İddialar doğruysa, bu durum Çin’de internette paylaşılan çok sayıda bilginin, yorumun, haber arşivinin ve tarihsel kaydın geri dönülmez biçimde silindiğini; bunun da hem bireylerin hem toplumun geçmişine dair kolektif belleği tehdit ettiğini gösteriyor.

Dijital medya çağında bilgi kolayca “kaybolan” bir nesne haline gelmiş olabilir: Sunucu kapanmaları, ekonomik kararlar, platform terkleri bir araya gelince; bir zamanlar erişilebilir olan içerikler zamanla yok olabilir. Ancak bu tür içeriklerin sistematik biçimde silinmesi, sadece link kırıklığı ya da “link rotası” değil, aynı zamanda bazı gözlemcilere göre bilinçli bir hafıza müdahalesi anlamına gelebilir.

Bu gelişme; tarih, kültür, toplumsal hafıza ve akademik araştırmalar açısından büyük bir uyarı: dijital içeriklerin korunması, arşivlenmesi ve erişimin sürekliliği internetin rastgele değil, planlı bir hafıza deposu olması için önemli.